ಬುಧವಾರ, ಜುಲೈ 26, 2017

ವಿಜಯ ದಿವಸವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಆತ್ಮಾವಲೋಕನದ ಮುಂಬೆಳಗು

ವಿಜಯವಾಣಿ | ಕಾರ್ಗಿಲ್ ವಿಜಯ ದಿವಸ ವಿಶೇಷ ಪುರವಣಿ | 26 ಜುಲೈ2017

ಅದು 1999ರ ಮೇ ತಿಂಗಳು. ಕಾಶ್ಮೀರದ ಗುಡ್ಡಗಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುರಿಗಾಹಿಯೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳುವಂತಹ
ಕೊನೆಗೆ ಉಳಿಯುವುದೇನು? (ಚಿತ್ರ: ಇಂಟರ್ನೆಟ್)
ವಾರ್ತೆಯೊಂದನ್ನು ಹೊತ್ತು ತಂದಿದ್ದ: ‘ಗಡಿನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆಯ ಆಚೆಯಿಂದ ಪಾಕ್ ಅತಿಕ್ರಮಣಕಾರರು ಭಾರತದೊಳಕ್ಕೆ ನುಸುಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ...’ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಪರೀತ ಹಿಮಪಾತವಿರುವ ಚಳಿಗಾಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ಸೈನಿಕರು ಕಾರ್ಗಿಲ್, ದ್ರಾಸ್, ಮುಷ್ಕೋ ಕಣಿವೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪಹರೆ ಕಾಯುವುದಿಲ್ಲ. ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ನೆಲೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡು ಹಿಮಪಾತ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಸ್ವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ. ಉಭಯ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಈ ಅಲಿಖಿತ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನೇ ಲಾಭವನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ನುಸುಳುಕೋರರು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಿಳಿದಿದ್ದರು. ಸೈನ್ಯ ಈ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿಯೂ ಸುಮ್ಮನೆ ಕುಳಿತಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ.

23ರ ನವತರುಣ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಸೌರಭ್ ಕಾಲಿಯಾ ನೇತೃತ್ವದ ಆರು ಜನ ಸೈನಿಕರ ತಂಡ ಹೊರಟೇಬಿಟ್ಟಿತು. ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಮಾಹಿತಿ ಕಲೆಹಾಕುತ್ತಾ ಪರ್ವತ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಮೆಲ್ಲಮೆಲ್ಲನೆ ಏರಿತು. ಲಡಾಖ್‍ನ ಕಕ್ಸರ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅವರಿಗಿದ್ದ ಮಾಹಿತಿ ದೃಢಪಟ್ಟಿತು. ಭಾರತದೊಳಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ನುಸುಳುಕೋರರು ಬಂದು ಅದಾಗಲೇ ತಮ್ಮ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಕಳೆಯದೆ ಕಾಲಿಯಾ ಸುಮಾರು 13,000 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಬಜರಂಗ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.

ಹಾಗೆಂದು ಸಮಾಧಾನಪಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಿಟ್ಟುಸಿರುಬಿಡುವ ಮುನ್ನ ವೈರಿಪಡೆ ಗುಂಡಿನ ಮಳೆ ಆರಂಭಿಸಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಕಾಲಿಯಾ ನೇತೃತ್ವದ ತಂಡಕ್ಕೂ ನುಸುಳುಕೋರರಿಗೂ ದೊಡ್ಡ ಕದನವೇ ನಡೆದುಹೋಯಿತು. ಆದರೆ ನೂರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ವೈರಿಗಳೆಲ್ಲಿ? ಕೇವಲ ಆರು ಮಂದಿಯ ಕಾಲಿಯಾ ತಂಡವೆಲ್ಲಿ? ಅವರ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಆಪತ್ಕಾಲೀನ ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳು ಬಹುಬೇಗನೆ ಮುಗಿದುಹೋದವು. ಭಾರತೀಯ ತುಕಡಿಗಳು ಅವರ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸುವ ಮುನ್ನವೇ ಪಾಕ್ ಸೇನೆ ಅವರನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಹೊತ್ತೊಯ್ದಾಗಿತ್ತು. ಆಮೇಲೆ ನಡೆದುದು ಮಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಪೈಶಾಚಿಕ ಘೋರ ಕೃತ್ಯ. 

ಇಪ್ಪತ್ತು ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ ಪಾಕ್ ಸೇನೆ ಕಾಲಿಯಾ ತಂಡದ ಛಿದ್ರಛಿದ್ರ ಮೃತ ದೇಹಗಳನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿತು. ಆರು ಮಂದಿ ವೀರಯೋಧರನ್ನು ಅಸಹಾಯಕರನ್ನಾಗಿಸಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಮಾನವೀಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ ನೀಡಿ ವೈರಿಪಡೆ ಕೊಂದುಹಾಕಿತ್ತು. ಅವರ ದೇಹಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸಿಗರೇಟಿನಿಂದ ಸುಡಲಾಗಿತ್ತು; ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ಬಿಸಿ ರಾಡ್‍ಗಳನ್ನು ತೂರಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತು ತೆಗೆಯಲಾಗಿತ್ತು; ಹಲ್ಲು ಮತ್ತು ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ಮುರಿದು ಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು; ಮೂಗು ತುಟಿಗಳನ್ನು ಸೀಳಲಾಗಿತ್ತು; ಕೈಕಾಲುಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ ಗುಪ್ತಾಂಗಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಈ ರೌದ್ರ ಘಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದು ಇಡೀ ದೇಶವೇ ಬೆಚ್ಚಿಬಿದ್ದಿತು, ಮಮ್ಮಲ ಮರುಗಿತು. ಸ್ವತಃ ನಾನೇ ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆಗೊಳಗಾದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ ಜಸ್ವಂತ್ ಸಿಂಗ್ ದುಃಖಿಸಿದರು. ಪಾಕ್ ಪಡೆಯ ನೀಚ ಕೃತ್ಯ ಇಡೀ ಭಾರತದ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಬಡಿದೆಬ್ಬಿಸಿತು. 1971ರ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ 93 ಸಾವಿರ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಯುದ್ಧದ ತರುವಾಯ ಅಷ್ಟೂ ಮಂದಿಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ತವರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತದ ಔದಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಮಾತ್ರ ಪಾಕ್‍ನ ಪೈಶಾಚಿಕತೆ. ಆದರೆ ಈ ಹೀನ ಕೆಲಸ ಜಿನೀವಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಗೆ ಪ್ರತಿರೋಧ ತೋರದೆ ಬೇರೆ ದಾರಿಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿರೋಧ ತೋರುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಾರ್ವಭೌಮತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವೇ ಎರಡು ತಿಂಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ನಡೆದ ಘೋರ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧ.

ಬದಲಾಗದ ಪಾಕ್ ಚಾಳಿ
ಭಾರತ-ಪಾಕ್ ವಿಭಜನೆಯಾದಲ್ಲಿಂದಲೂ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಜೀವಂತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. 1965 ಹಾಗೂ 1971ರಲ್ಲಿ ಅದು ದೊಡ್ಡಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಅಷ್ಟೇ. ಅದರ ಹೊರತಾಗಿ ಗಡಿಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಾಕ್ ಕದನ ವಿರಾಮ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಲೆಕ್ಕವೇ ಇಲ್ಲ. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಟೀಕೆಗೆ ಹೆದರಿ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ‘ಶಾಂತಿಯುತ ಪರಿಹಾರ’ದ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ತಾನೇ ಸಾಕಿದ ಉಗ್ರರನ್ನಾಗಲೀ ತನ್ನದೇ ಸೇನೆಯನ್ನಾಗಲೀ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಅದರಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. 

ಕಾಶ್ಮೀರ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಸೌಹಾರ್ದಯುತ ಪರಿಹಾರವೊಂದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದ ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ ತಮ್ಮಿಂದಾದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿದರು. ದೆಹಲಿ-ಲಾಹೋರ್ ನಡುವೆ ಬಸ್ ಸೇವೆ ಆರಂಭಿಸಿದ ಅವರ ಕ್ರಮವಂತೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ‘ಬಸ್ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ’ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದು ಸರ್ವಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. 1999 ಫೆಬ್ರವರಿ 20ರಂದು ಸ್ವತಃ ವಾಜಪೇಯಿಯವರೇ ಬಸ್ ಮೂಲಕ ಲಾಹೋರಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ಪಾಕ್ ಪ್ರಧಾನಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಭಾರತ-ಪಾಕ್ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ನೋಡಿ ಕೈಚೆಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯ ಭಾರತದ ಈ ಹೊಸ ನಡೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಿಂದ ತಲೆದೂಗಿತು. ಅಂತೂ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸೌಹಾರ್ದತೆಯ ವಾತಾವರಣ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತಲ್ಲ ಎಂದು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಖುಷಿಪಟ್ಟರು. ‘ಜಂಗ್ ನ ಹೋನೇ ದೇಂಗೇ’ (ಯುದ್ಧ ಎಂದೂ ನಡೆಯಕೂಡದು) ಎಂದು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಪರಸ್ಪರ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡದ್ದು ನೋಡಿ ಜನತೆ ಸಂಭ್ರಮಿಸಿದರು. ವಾಜಪೇಯಿಯವರನ್ನು ತಬ್ಬಿಕೊಂಡು, ಕೈಕುಲುಕಿ ನವಾಜ್ ಷರೀಫ್ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಕದನ ನಡೆಯುವವರೆಗೆ ಇದೆಲ್ಲ ಬರೀ ನಾಟಕ ಎಂದು ಭಾರತಕ್ಕಾಗಲೀ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯಕ್ಕಾಗಲೀ ಅರ್ಥವಾಗಲೇ ಇಲ್ಲ!

ಇತ್ತ ವಾಜಪೇಯಿ ಮರಳಿ ದೆಹಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅತ್ತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್ ಸೋಗಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅರೆಸೇನಾ ಪಡೆಗಳನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಗಡಿನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆಯೊಳಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಅಸಲಿಗೆ 1998ರಲ್ಲಿ ಮುಷರ್ರಫ್ ಪಾಕ್ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ನೇಮಕವಾದಲ್ಲಿಂದಲೇ ಈ ‘ಆಪರೇಷನ್ ಬದ್ರ್’ನ ನೀಲನಕ್ಷೆ ತಯಾರಾಗತೊಡಗಿತ್ತು. ವಾಜಪೇಯಿ ಹೊರಟು ಬಂದಲ್ಲಿಂದ ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ವೇಗ ಲಭಿಸಿತ್ತು.

ತಮಾಷೆಯೆಂದರೆ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಕದನದ ಹಿಂದೆ ತನ್ನ ಪಾತ್ರವಿದೆಯೆಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡೇ ಇಲ್ಲ. ಗಡಿನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆಯಿಂದೀಚೆಗೆ ನುಸುಳಿದ್ದು ಯಾರೆಂದೇ ಅದಕ್ಕೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲವಂತೆ. ನವಾಜ್ ಷರೀಫ್ ಅಂತೂ ವಾಜಪೇಯಿ ತಮಗೆ ತುರ್ತು ಫೋನ್ ಕರೆ ಮಾಡುವವರೆಗೆ ಕಾರ್ಗಿಲ್‍ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಏನೇನೂ ಮಾಹಿತಿಯಿರಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಹಸಿಹಸಿ ಸುಳ್ಳುಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ ಪಾಕ್ ಪ್ರಧಾನಿಯಿಂದ ತೊಡಗಿ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರುಗಳವರೆಗೆ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದ ಬಳಿಕ ಬೇರೆಬೇರೆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಒಟ್ಟಾರೆ ಘಟನೆಯ ಹಿಂದೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸಕ್ರಿಯ ಪಾತ್ರ ಇದ್ದುದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿವೆ. ಕಾರ್ಗಿಲ್ ದಾಳಿಯ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಾಜಪೇಯಿ ಭೇಟಿಗೂ ಎರಡು ವಾರ ಮುನ್ನವೇ ತಾನು ಷರೀಫ್ ಜೊತೆಗೆ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡಿದ್ದುದಾಗಿ ಮುಷರ್ರಫ್ ಹೇಳಿದ್ದು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅಂದಮೇಲೆ, ಲಾಹೋರ್ ಘೋಷಣೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳೆಲ್ಲ ಬರೀ ಬೂಟಾಟಿಕೆ ಅಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೇನು?

(ಚಿತ್ರ: ಇಂಟರ್ನೆಟ್)
ಅದು ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಕದನ!
ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಗಮ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯೆಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಕಾರ್ಗಿಲ್‍ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕದನ ಭಾರತಕ್ಕೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಸತ್ತ್ವಪರೀಕ್ಷೆಯೇ ಆಗಿತ್ತು. ಪಾಕ್ ನುಸುಳುಕೋರರು ಅದಾಗಲೇ ಭಾರತ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾವು ನೋವುಗಳಾಗುವುದು ಖಚಿತವೆಂದು ಸೇನೆ ಅಂದಾಜಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ತ್ಯಾಗದ ಹೊರತು ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿರಲಿಲ್ಲ. ವೈರಿ ಸಮೂಹ ಶಿಖರಾಗ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂಚುಹಾಕಿದ್ದರಿಂದ ಭಾರತದ ಎದುರು ದೈತ್ಯ ಸವಾಲೇ ಇತ್ತು. ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದ ವೈರಿಪಡೆಗೆ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಅನುಕೂಲಕರ ವಾತಾವರಣವಿತ್ತು. ಭಾರತೀಯ ತುಕಡಿಗಳು ಸಾಗಿಬರುವುದನ್ನು ಅವರು ತುಂಬ ಸುಲಭವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದಿತ್ತು ಮತ್ತು ದಾಳಿ ನಡೆಸಬಹುದಿತ್ತು. ನಮ್ಮ ಸೈನಿಕರಾದರೋ ಕಡಿದಾದ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ವಸ್ತುಶಃ ತೆವಳಿಕೊಂಡು ಏರಬೇಕಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದೇ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಾಳಿ ನಡೆಸಬೇಕಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೇ ಕಾರ್ಗಿಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರು ಸಾಧಿಸಿದ ವಿಜಯ ಒಂದು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಕ್ರಮ.

ಎಲ್ಲ ಇತಿಮಿತಿಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಭಾರತದ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ಅಭೂತಪೂರ್ವವಾಗಿ ಸಾಗಿತು. ‘ಆಪರೇಷನ್ ವಿಜಯ್’ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಮರ್ಮಾಘಾತ ನೀಡಿತು. ವಾಯುಸೇನೆ ಯುದ್ಧವಿಮಾನ ಹಾಗೂ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‍ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಶತ್ರುನೆಲೆಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದರೆ ಪದಾತಿ ಮತ್ತು ಫಿರಂಗಿ ದಳಗಳು ಅತಿಕ್ರಮಣಕಾರರನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾ ಮುಂದುವರಿದವು. ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ಅತಿಕ್ರಮಣಕಾರನು ಗಡಿನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆಯಿಂದ ಆಚೆ ತೊಲಗುವವರೆಗೆ ಕದನವಿರಾಮದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಜಾರ್ಜ್ ಫೆರ್ನಾಂಡಿಸ್.

ಈ ನಡುವೆ ಪ್ರಧಾನಿ ವಾಜಪೇಯಿ ಶತ್ರುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸೈನಿಕರಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹ ತುಂಬುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಖುದ್ದು ಕಾರ್ಗಿಲ್‍ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ದೇಶದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಧಾನಿಯೊಬ್ಬರು ಯುದ್ಧಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿಕೊಟ್ಟ ಈ ಅಪೂರ್ವ ಸಂದರ್ಭ ಸೈನಿಕರಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಹುಮ್ಮಸ್ಸನ್ನೂ ಮನೋಧೈರ್ಯವನ್ನೂ ತುಂಬಿತು. ವೈರಿಪಡೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಲ್ಲ ಮತ್ತೆ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಭಾರತದ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದವು. 17000 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದ ತೊಲೊಲಿಂಗ್ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶ, ದ್ರಾಸ್ ವಲಯದ ದುರ್ಗಮ ಕಣಿವೆ, ಬಟಾಲಿಕ್ ವಲಯದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಭಾರತ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅತಿಕ್ರಮಣಕಾರರ ಶಕ್ತಿ ಕುಸಿಯತೊಡಗಿತು.

ಶ್ರೀನಗರ-ಲೇಹ್ ಹೆದ್ದಾರಿಗೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿರುವ ಟೈಗರ್ ಹಿಲ್ಸ್ ಮೇಲೆ ವಿಜಯ ಪತಾಕೆ ಊರಿದಾಗಲಂತೂ ಭಾರತ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ನಳನಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಜುಬಾದ್ ಹಿಲ್ಸ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅದರ ತುದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ವೈರಿಪಡೆಯ ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳ ಕೋಠಿಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಅತಿಕ್ರಮಣಕಾರರಿಗೆ ಪಲಾಯನವಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ದಾರಿಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೂ ಜುಲೈ 26ರಂದು ಭಾರತ ಕದನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ವಿಜಯ ದುಂದುಭಿಯನ್ನು ಮೊಳಗಿಸಿತು. ಅದರ ಸವಿನೆನಪೇ ನಾವಿಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ದಿನ.

ಆತ್ಮಾವಲೋಕನದ ಸಮಯ
ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯನೂ ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ವಿಜಯ ಅಷ್ಟೊಂದು ಅನಾಯಾಸವಾಗಿಯೇನೂ ಒದಗಿಬರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಮನಗಾಣುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಈ ವಿಜಯದ ಹಿಂದೆ ಹತ್ತುಹಲವು ಬಲಿದಾನಗಳ ಕರುಣಾಜನಕ ಕಥೆಗಳಿವೆ. ಐದುನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೆಚ್ಚೆದೆಯ ವೀರರು ಈ ಕದನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ಸುಮಾರು 1500 ಸೈನಿಕರು ಗಾಯಗೊಂಡರು, ಅನೇಕರು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಅಂಗವಿಕಲರಾದರು. ಅದೆಷ್ಟೋ ಮಹಿಳೆಯರು ವಿಧವೆಯರಾದರು, ಅಮ್ಮ-ಅಪ್ಪಂದಿರು ತಮ್ಮ ಭರವಸೆಯ ಕುಡಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು, ಮಕ್ಕಳು ತಬ್ಬಲಿಗಳಾದರು. ರಕ್ತದಷ್ಟೇ ದುಃಖದ ಕಣ್ಣೀರೂ ಕೋಡಿಯಾಗಿ ಹರಿಯಿತು. 

“ಒಂದೋ ನಾನು ತ್ರಿವರ್ಣಧ್ವಜವೇರಿಸಿ ಬರುತ್ತೇನೆ. ಇಲ್ಲವೇ ಅದೇ ತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹೊದ್ದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ನಾನು ಬಂದೇ ಬರುತ್ತೇನೆ...” ಹೀಗೆಂದು ಯುದ್ಧರಂಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ 24 ವರ್ಷದ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ವಿಕ್ರಮ್ ಬಾತ್ರಾ ಅವರ ಶೌರ್ಯದ ಕಥಾನಕ ನಮ್ಮ ಮುಂದಿದೆ. ಮದುವೆಯಾಗಿ ನಾಲ್ಕೇ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಕನಸು ಕಂಗಳ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಕಾರ್ಗಿಲ್‍ಗೆ ತೆರಳಿ ಮತ್ತೆರಡು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣವಾಗಿ ಮರಳಿದ ಜಸ್‍ವಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್‍ನ ಬಲಿದಾನದ ಕಥೆ ನಮ್ಮ ಮುಂದಿದೆ. ಯುದ್ಧದಿಂದ ಮರಳಿದ ಕೂಡಲೇ ನೀನು ಹುಡುಕಿದ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತೇನಮ್ಮ ಎಂದು ತಾಯಿಗೆ ಭಾಷೆಯಿತ್ತು ಹೋಗಿ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗಗೈದ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಅಮೋಲ್ ಕಾಲಿಯಾ ಅವರ ಹೋರಾಟದ ಗಾಥೆಯಿದೆ. 

ಸೈನಿಕರೆಂದರೆ ಮೃತ್ಯುವಿನ ಬೂದು ನೆಲದ
ನಾಗರಿಕರು; ಕಾಲದ ನಾಳೆಗಳ ಲಾಭವನ್ನು ಬಯಸದವರು
ಸೈನಿಕರೆಂದರೆ ಕನಸುಗಾರರು; ಬಂದೂಕುಗಳು ಬೆಂಕಿಯುಗುಳುವ ವೇಳೆ
ಅವರು ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಮನೆಗಳ, ಸ್ವಚ್ಛ ಹಾಸಿಗೆಗಳ, 
ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯರ ಕನಸು ಕಾಣುವರು...
ಎಂದು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ ಸೀಗ್‍ಫ್ರೈಡ್ ಸಾಸೂನ್. ಮಾನವೀಯತೆಗೆ ಬೆಲೆ ಕೊಡುವ ಯಾರೂ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಬಯಸುವವರಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲೂ ಭಾರತ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಶಾಂತಿಪ್ರಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರ. ಆದರೆ ಶತ್ರುಗಳು ತಾವಾಗಿಯೇ ಕಾಲುಕೆದರಿಕೊಂಡು ಬಂದಾಗ ಕೈಕಟ್ಟಿ ಕೂರುವುದು ಈ ದೇಶದ ಜಾಯಮಾನ ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇದರ ಅಂತಿಮ ಪರಿಣಾಮವಾಗುವುದು ನಮ್ಮ ಸೈನಿಕರ ಮೇಲೆ ಮತ್ತವರ ಮುಗ್ಧ ಕುಟುಂಬದ ಮೇಲೆ. ಬಿಸಿಲು, ಮಳೆ, ಗಾಳಿ, ಚಳಿಯೆನ್ನದೆ ಹಗಲಿರುಳೂ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಹರೆ ಕಾಯುವ ಈ ಮಹಾನ್ ಯೋಧರಿಗಾಗಿ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಸುಖವಾಗಿ ಉಂಡುಟ್ಟು ಮಲಗುವ ನಾವು ಏನನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ? ನಾವಿಂದು ಸೆಣಸುತ್ತಿರುವುದು ನಿಮ್ಮ ಒಳ್ಳೆಯ ನಾಳೆಗಳಿಗಾಗಿ ಎಂಬ ಸೈನಿಕರ ಅಂತರಂಗದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರಗಳಾಗಲೀ, ಜಾತಿ ಮತಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕಟ್ಟಿ ರಾಜಕೀಯ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಅಧಿಕಾರ ಲಾಲಸೆಯ ರಾಜಕಾರಣಗಳಾಗಲೀ ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ?

ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಕದನದ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಹೀರೋ ಕ್ಯಾ| ಸೌರಭ್ ಕಾಲಿಯಾ. ವೈರಿಪಡೆಗಳ ಪೈಶಾಚಿಕ ಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗಿ ಘೋರ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ ಕಾಲಿಯಾ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ 18 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ ನ್ಯಾಯ ದೊರಕಿಲ್ಲ. ಮಗನ ಆಸರೆಯಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಕಳೆಯಬೇಕಿದ್ದ 70ರ ಇಳಿವಯಸ್ಸಿನ ಆತನ ತಂದೆ ಎನ್. ಕೆ. ಕಾಲಿಯಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪೈಶಾಚಿಕ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಭಾರತವು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ದಾವೆ ಹೂಡಬೇಕೆಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಇಂದಿಗೂ ಅರಣ್ಯ ರೋದನವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ನೆಪ ಹೇಳಿ ಈ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಅಷ್ಟೂ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಕಾಲಿಯಾ ತಂದೆಯ ಮನವಿ ಬಗ್ಗೆ ದಿವ್ಯ ಮೌನವನ್ನು ತಾಳುತ್ತಲೇ ಬಂದಿವೆ. ಇದುವೇ ಏನು ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಹುತಾತ್ಮರಾದ ವೀರಯೋಧರನ್ನು ನಾವು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿ?


ಫಸ್ಟ್ ಡೇ, ಫಸ್ಟ್ ಶೋ

ಉದಯವಾಣಿ | ಜೋಶ್ | 04-07-2017

ಬೆರಗು, ಬೆರಗು ಮತ್ತು ಬೆರಗು. ಅದು ಬಿಟ್ಟರೆ ಕೊಂಚ ಆತಂಕ, ಇನ್ನೊಂದಿಷ್ಟು ಗೊಂದಲ. ಕ್ಯಾಂಪಸಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಕಾಲಿಟ್ಟ ಹುಡುಗ ಹುಡುಗಿಯರ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ನೂರೆಂಟು ಕಥಾನಕಗಳು. ಆಗಷ್ಟೇ ತೆರೆದುಕೊಂಡ ಆ ಗಂಧರ್ವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಹೊಸದು, ಎಲ್ಲವೂ ಅಪರಿಚಿತ.

ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಬರುವವರು ಕೆಲವರು, ಗುಂಪುಗುಂಪಾಗಿ ನಡೆಯುವವರು ಹಲವರು. 'ಏನಪಾ ಎಂಟ್ರೇನ್ಸೇ ಹೀಗಿದೆ, ಇನ್ನು ಒಳಗೆಲ್ಲಾ ಹೇಗಿದೆಯೋ’ ಅವರ ನಡುವೆಯೇ ಗುಸುಗುಸು ಪಿಸಪಿಸ. 'ಕ್ಲಾಸ್ ಎಷ್ಟೊತ್ಗೋ? ಮೊದಲ ದಿನ ಅಲ್ವ? ಕ್ಲಾಸ್ ಮಾಡ್ತಾರೋ, ಬಿಟ್‌ಬಿಡ್ತಾರೋ? ಇವತ್ತೊಂದಿನ ಬೇಗ ಬಿಟ್ರೆ ಚೆನ್ನಾಗಿತ್ತು’ ಗುಂಪಿನೊಳಗೆ ಹಲವು ಮಾತು. 'ತಡಿ ಮಗ, ಮೊದ್ಲು ಒಳಗೆ ಹೋಗೋಣ. ಒಂದು ಐಡಿಯಾ ಬರುತ್ತೆ’ ಅವರಲ್ಲೊಬ್ಬ ಧೈರ್ಯವಂತ ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ.

'ಏನೇ, ಎಷ್ಟೊಂದು ದುರುಗುಟ್ಕೊಂಡು ನೋಡ್ತಿದಾರೆ ಈ ಹುಡುಗ್ರು. ಸೀನಿಯರ್ಸೇ ಇರಬೇಕು ಅನ್ಸುತ್ತೆ. ಅಯ್ಯೋ ಈ ಕಾಲೇಜ್ ತುಂಬ ಬರೀ ಹುಡುಗ್ರೇ ಇದಾರೇನೋ? ಸದ್ಯ ಅದೇನೋ ರ‍್ಯಾಗಿಂಗ್ ಅಂತಾರಾಲ್ಲ, ಅದಿಲ್ಲದಿದ್ರೆ ಸಾಕು... ಭಯ ಅನ್ಸುತ್ತೆ ಕಣೇ...’ ಇನ್ನೊಂದಷ್ಟು ಬೆದರಿದ ಹರಿಣಿಗಳ ತಂಡ ಮೆಲ್ಲಮೆಲ್ಲನೆ ಮುಂದಡಿಯಿಡುತ್ತದೆ.

ಯಪ್ಪಾ ಎಷ್ಟೊಂದು ನೋಟೀಸ್ ಬೋರ್ಡುಗಳು ಈ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ! ಗೋಡೆ ತುಂಬಾ ಬರೀ ನೋಟೀಸ್ ಬೋರ್ಡುಗಳೇ ಇದ್ದಂಗಿವೆ! ಯಾವ ನೋಟೀಸ್ ಬೋರ್ಡಿನಲ್ಲಿ ಏನಿದೆಯೋ? ಮೂರಂತಸ್ತಿನ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಕ್ಲಾಸು ರೂಮುಗಳಿವೆಯೋ? ನಮ್ಮ ಕ್ಲಾಸು ಎಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತೋ? ಮೇಲೆ ಹತ್ತಿದ ಮೇಲೆ ಕೆಳಗಿಳಿಯೋ ದಾರಿ ಕಾಣಿಸದಿದ್ದರೆ ಏನು ಗತಿ? ನೂರು ಮನಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಮುನ್ನೂರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು.

ಕಾಲೇಜಿನ ಕಾರಿಡಾರುಗಳ ತುದಿ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಯೋಮಯರಾಗಿ ನಿಂತು ಇನ್ನೆಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವುದೆಂದು ಅರ್ಥವಾಗದೆ ಕಳವಳವೇ ಜೀವ ತಳೆದು ಬಂದಂತೆ ನಿಂತ ಹುಡುಗ ಹುಡುಗಿಯರಿದ್ದಾರೆಂದರೆ ಅವರು ಹೊಚ್ಚಹೊಸಬರೆಂದೇ ಅರ್ಥ. ಅಯ್ಯೋ ಈ ಅನ್ಯಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯ ಜೀವಿಗಳು ಯಾರಾದರೂ ಇದ್ದಾರೆಯೇ... ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೆವರ ಹನಿಗಳು ಸಾಲುಗಟ್ಟುತ್ತವೆ.

ಹ್ಞಾಂ! ಕಾರಿಡಾರಿನ ಆ ತುದಿಯಿಂದ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರು ಬಿರಬಿರನೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರೇ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲರೋ ಏನೋ? ನಮ್ಮ ಹಳೇ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲರ ಥರ ಭಯಂಕರ ಸಿಟ್ಟಿನ ಜಮದಗ್ನಿ ಮಹಾಮುನಿಗಳೇ ಇವರೂ ಆಗಿದ್ದರೆ ಏನ್ಮಾಡೋದು? ಕೆಂಗಣ್ಣು ಬಿಡುತ್ತಾ ಇಲ್ಯಾಕ್ರೋ ನಿಂತಿದ್ದೀರಾ ಎಂದು ಗದರಿದರೆ ಹೋಗೋದು ಎಲ್ಲಿಗೆ? ಓಹ್ ಅವರು ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲರು ಅಲ್ಲ ಅನಿಸುತ್ತೆ. ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲರಾಗಿದ್ದರೆ ಒಂದಾದರೂ ಕೂದಲು ಬಿಳಿಯಾಗಿರೋದು, ಇವರ‍್ಯಾರೋ ಮೇಷ್ಟ್ರೇ ಇರಬೇಕು. ಅಲ್ಲಲ್ಲ, ಮೇಷ್ಟ್ರೇ ಅಂತ ಏನು ಗ್ಯಾರಂಟಿ? ಇನ್ನೂ ಹಾಗೆ ಮೀಸೆ ಮೊಳೆತಿದೆ ಅಷ್ಟೇ... ಸೀನಿಯರ್ಸ್ ಅಲ್ಲ ಅಂತ ಹೇಗೆ ಹೇಳೋದು? ವಿಶ್ ಮಾಡೋದೋ ಬೇಡ್ವೋ? ಒಂದು ವೇಳೆ ಸ್ಟೂಡೆಂಟೇ ಆಗಿದ್ದು ನಾವು ಗುಡ್ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಸರ್ ಅಂತ ಭಯಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹೇಳಿದ್ರೆ ಆ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮ ಘೊಳ್ಳಂತ ನಕ್ಕು ಮಾನ ಮರ್ಯಾದೆ ಕಳೀದೇ ಇರ್ತಾನಾ? ಹೊಸ ಹುಡುಗರ ಮುಖದ ತುಂಬಾ ಬರೀ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೇ.

ಅಂತೂ ಅವರಿವರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಕ್ಲಾಸ್‌ರೂಂ ಹೊಕ್ಕು ಮಿಸುಕಾಡದಂತೆ ಕುಳಿತಿರುತ್ತವೆ ಆತಂಕದ ಕಣ್ಣುಗಳು. ಬೆಳಗಿನಿಂದ ಯಾವ ಮಿಸ್ಸೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದಿಲ್ಲ ಇವತ್ತು; ಬರೀ ಮೇಷ್ಟ್ರುಗಳೇ ತುಂಬಿದ್ದಾರೇನೋ ಈ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ? ಎಂತೆಂತಹ ಮೇಷ್ಟ್ರುಗಳಿದ್ದಾರೋ ಏನೋ? ಕಾಲೇಜ್ ಅಂದ್ರೆ ಬರೀ ಇಂಗ್ಲೀಷಲ್ಲೇ ಮಾತಾಡ್ತಾರೆ ಅಂತ ಪಕ್ಕದ್ಮನೆ ಅಣ್ಣ ಹೇಳ್ತಿದ್ದ. ಇಲ್ಲೂ ಅದೇ ಕಥೆಯೋ ಏನೋ? ಇವರೆಲ್ಲಾ ಇಂಗ್ಲೀಷಲ್ಲೇ ಮಾತಾಡಕ್ಕೆ ಶುರು ಮಾಡಿದರೆ ನನ್ನ ಗತಿಯೇನು ಭಗವಂತಾ? ಆತಂಕದ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ತುದಿಮೊದಲಿಲ್ಲ.

ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಅಟೆಂಡೆನ್ಸ್ ಬುಕ್ ಹಿಡಕೊಂಡು ಒಳಹೊಕ್ಕು ಪೋಡಿಯಂ ಏರುತ್ತೇನೆ ನಾನು. ಎಲ್ಲರೂ ಮಿಕಮಿಕ ನೋಡುತ್ತಾ ಧಡಬಡನೆ ಎದ್ದುನಿಂತು ನಮಸ್ಕಾರ ಹೇಳಬೇಕೋ ಬೇಡವೋ ಅನುಮಾನದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ’ಗುಡ್ ಮಾರ್ನಿಂಗ್. ಹೌ ಆರ್ ಯೂ? ವೆಲ್ಕಂ ಟು ದಿ ನ್ಯೂ ಕಾಲೇಜ್...’ ನಾನೇ ಮಾತು ಆರಂಭಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವರ ಮುಖದಲ್ಲಿನ ಗಾಬರಿ ಇಮ್ಮಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ’ಅಂದ್ಕೊಂಡಂಗೇ ಆಯ್ತು. ಯಾರೋ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಹಾಪ್ರಜೆ ಇರಬೇಕು. ಇಂಗೀಷ್ ಬಿಟ್ಟು ಇನ್ನೇನೂ ಬರಲ್ಲ ಅನ್ಸುತ್ತೆ’ ಎಂಬಹಾಗೆ ಹಿಂದಿನ ಸಾಲಿನ ಹುಡುಗಿ ಪಕ್ಕದವಳ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಅದೇನೋ ಉಸುರುತ್ತಾಳೆ.

'ಎಲ್ಲರೂ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದೀರೇನ್ರೋ? ಕುಳಿತುಕೊಳ್ರೋ...’ ನಾನೇ ಮತ್ತೆ ನಕ್ಕು ಅಚ್ಚಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮಾತಾಡುತ್ತೇನೆ. ಗರಬಡಿದಂತೆ ನಿಂತ ತರಗತಿ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಉಸ್ಸಪ್ಪ ಎಂದು ಸಾವರಿಸಿಕೊಂಡು ತಣ್ಣನೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪರವಾಗಿಲ್ವೋ ಈ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಕನ್ನಡಾನೂ ಬರುತ್ತೆ- ಹಾಗಂತ ಅವರವರ ಮನಸ್ಸು ಮಾತಾಡಿಕೊಂಡದ್ದು ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಢಾಳಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅರವತ್ತರಲ್ಲಿ ಐವತ್ತೆಂಟು ಮಂದಿಯೂ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಸಂದಿಗೊಂದಿಗಳಿಂದ ಎದ್ದು ಬರುವ ಮಣ್ಣಿನ ಮಕ್ಕಳು. ಅದ್ಯಾಕೋ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಂದ ತಕ್ಷಣ ಅವರ ಅರ್ಧ ಉತ್ಸಾಹವೇ ಉಡುಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅದರ ಹೆಸರು ಕೇಳಿದರೇ ಬಹುತೇಕರು ನಿದ್ದೆಯಲ್ಲೂ ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳುವುದಿದೆ.

ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ ಕಳೆಯುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಿಳಿಚಿಕೊಂಡ ಹೊಸಮುಖವೊಂದು ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ. ’ಸಾರಿ ಸರ್. ಲೇಟ್ ಆಗೋಯ್ತು. ಕ್ಲಾಸ್‌ರೂಂ ಎಲ್ಲಿ ಅಂತ ಗೊತ್ತಾಗ್ಲಿಲ್ಲ...’ ಮೇಷ್ಟ್ರಿಂದ ಏನು ಕಾದಿದೆಯೋ ಎಂಬ ಭಯಕ್ಕೆ ಆತ ಅಳುವುದೊಂದೇ ಬಾಕಿ. 'ಅಯ್ಯೋ ಬಾರಪ್ಪಾ... ನಾಳೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಸರಿಹೋಗತ್ತೆ...’ ಒಳಗೆ ಕರೆಯುತ್ತೇನೆ. ಎಲ್ಲ ಕಣ್ಣುಗಳೂ ತನ್ನನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಿವೆಯೇನೋ ಎಂಬ ಆತಂಕದಲ್ಲಿ ಆತನಿಗೆ ಸುತ್ತಲೆಲ್ಲ ಆಯೋಮಯ.

ನಿಧಾನವಾಗಿ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರ ಪರಿಚಯ ಕೇಳಿಕೊಂಡು ನಾಲ್ಕು ತಮಾಷೆಯ ಮಾತಾಡುತ್ತೇನೆ. ಒಂದು ಗಂಟೆ ಮುಗಿಯುವ ಮುನ್ನವೇ ಎಲ್ಲರೂ ಮೈಕೊಡವಿಕೊಂಡು ನಿರುಮ್ಮಳವಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಾರೆ. ನೋಡ್ರಪಾ ಭಯಪಡುವಂಥದ್ದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಈ ಸಬ್ಜೆಕ್ಟ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡ್ಕೊಂಡು ತುಂಬ ಒಳ್ಳೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದೀರ. ಉಳಿದೋರಿಗಿಂತ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿದೀರ ಅಂದ್ಕೊಳ್ಳಿ. ಕ್ಲಾಸುಗಳನ್ನ ಸರಿಯಾಗಿ ಅಟೆಂಡ್ ಮಾಡಿ ಮೇಷ್ಟ್ರು ಹೇಳೋ ಕೆಲಸಗಳನ್ನ ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡ್ತಾ ಇದ್ರೆ ಕಲಿಯೋದು ಕಷ್ಟಾನೇ ಅಲ್ಲ. ಡಿಗ್ರಿ ಮುಗುದ್ಮೇಲೆ ಯಾರ‍್ಯಾರು ಏನೇನು ಆಗ್ತೀರೋ ನನಗೊತ್ತಿಲ್ಲ; ಬದುಕಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗಿರೋದು ಧೈರ್ಯ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆ. ಅದನ್ನ ಈ ಕ್ಲಾಸು ನಿಮಗೆ ಖಂಡಿತ ಕೊಡುತ್ತೆ. ನಿಮ್ಮ ಜತೆ ನಾನಿದೀನಿ - ಅವರ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿಟ್ಟು ದೃಢವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿ ಮೊದಲ ತರಗತಿ ಮುಗಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆಗ ಅವರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ಹೊಸ ಹೊಳಪು ಇದೆಯಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕಂತೂ ಬೆಲೆಕಟ್ಟಲಾಗದು.

ಶುಕ್ರವಾರ, ಜೂನ್ 2, 2017

Effects of Facebook on the political ideology of the youth

(An article published in 'Media Mimamsa' (January-March 2017; ISSN 2229-5593), refereed research journal, published by Makhanlal Chaturvedi National University of Journalism & Communication, Bhopal)

Padmanabha K. V., Assistant Professor, Department of Journalism, University College of Arts, B. H. Road, Tumkur-572103. E-mail: sibanthipadmanabha@gmail.com

Dr. Sathish Kumar, Assistant Professor, Department of Journalism and Mass Communication, Kuvempu University, Jnana Sahyadri, Shankaraghatta-577451. E-mail: sathishandinje@gmail.com

ABSTRACT
Social media plays a vital role in fostering democratic deliberations. Several studies have revealed that there are significant positive relationships between the use of digital media and political participation. Facebook is, nowadays, one of the widely used social media platforms to discuss news about government and politics. It allows users to share their political beliefs, support specific candidates, and interact with others on political issues. The present study is an attempt to understand the relationship between Facebook and political ideologies among the youth. The study based on an online survey reveals that Facebook can be a platform for political discussions but it does not have much impact on the political ideology of the youth.
Keywords: Social media, political communication, political knowledge, political participation, political ideology, Facebook

Introduction:
Social media plays a vital role in fostering democratic deliberations. Online tools such as blogging, podcasting, political websites with mechanisms for online feedback and participation, social networking, and online video sharing play a critical role in the political communication process (Kaid & Holtz-Bacha, 2008). Research has indicated that levels of political knowledge affect the acceptance of democratic principles, attitude toward specific issues and political participation (Galston, 2001). According to Pew Research Centre, the advent of social media has opened up new ways for people with similar interests to find, share and talk about news including news about politics with friends and colleagues. Several studies have revealed that an increased exposure and attention to online news is positively related to political knowledge, and there are significant positive relationships between the use of digital media and political participation (as cited in Dimitrova et al., 2011).

Social media has a great role to play in a democratic country like India. It is interesting to note that one third of India’s population is comprised of youth in the age group of 15-34 years, and it is expected to be the world’s youngest country by 2020 (Shivakumar, G., 2013). India has been recording a fast growth in Internet penetration too. In 2010, only 7.5% of Indian population had access to Internet, and in 2016, it has leaped to 34.8% (internetlivestats.com). According to a report by Internet and Mobile Association of India, 66% of Internet users in urban India regularly access social media (livemint.com), and at present there are about 21.5 crore social media users in the country (statista.com). Politicians and political parties in India have been making the best use of social media to reach out the voters during elections in the recent years.

Literature review:
Tolbert & McNeal (2003) found out that Internet may enhance voter information about candidates and elections, and in turn stimulate increased participation. Gil de Zúñiga et.al. (2012) found that informational use of social networking sites exerted a significant and positive impact on individuals' activities aimed at engaging in civic and political action. Another study (McClurg, 2003) has revealed that interaction in social networks has a strong influence on the propensity to participate in politics. A study of blogging by Gil de Zúñiga et al (2010) strongly suggest that blog readers are involved in a range of participatory activities, both online and offline, and that these two spheres are highly complementary and mutually supportive.

Cogburn & Espinoza-Vasquez (2011) examined the impact of internet and social media on political participation and civic engagement in the 2008 Obama campaign and found that the campaign created a nationwide virtual organization that motivated 3.1 million individual contributors. A study by Gil de Zúñiga et al. (2014) indicated that social media news use has direct effects on offline political participation and indirect effects on offline and online political participation mediated via political expression. Another study by Yamamoto et al. (2015) showed that online political expression enhanced the effects of political mobile apps, traditional offline and online media, and social media on political participation.

Sorensen (2016) examined the presence on Facebook and Twitter of Members of the Danish National Parliament and revealed that Danish MPs have a relatively high degree of engagement in political conversations with citizens on Facebook. Focusing on usage of Facebook in Hong Kong, Tang & Lee (2013) examined how time spent on FB, exposure to shared political information, network size, network structural heterogeneity, and direct connection with public political actors relate to young people’s online and offline political participation.

Chu (2011) examined the potential link of Facebook group participation with viral advertising responses. The study suggested that college-aged Facebook group members engage in higher levels of self-disclosure and maintain more favorable attitudes toward social media and advertising in general than do non-group members.

A few studies have been conducted in India too with regard to the use of social media by politicians and political parties during elections. However, there have been no specific efforts to understand whether social media like Facebook have any impact on the political ideology of the voters, especially the youth. The present study attempts to explore how young Facebook users’ react to the political posts and what kind of influence Facebook has on the political ideology of its users.

Method:
The primary data for the present study was collected through an online survey that lasted for two weeks. A total of 130 Facebook users, basically natives of Karnataka, in an age group of 18-35 years, were selected via a convenience sampling, who were distributed with a structured questionnaire using Google Forms. The respondents were invited to fill in the questionnaire through e-mails and Facebook messages. A total of 92 people responded to the request with a response rate of 71%.

The questionnaire gauged the demographic characteristics such as sex, age, education, employment and income of the respondents in the first part. In the second part, it collected information on their Facebook usage, like since when they had a Facebook account, hours spent on Facebook, number of ‘friends’ and groups, and reasons why they use Facebook. A question was also asked which political ideology they wanted to be identified with.

The third part of the questionnaire dealt with Facebook and politics. Respondents were asked to rate on a 5-point Likert-type scale (1= strongly agree, 5= strongly disagree) how they treated Facebook as a forum for political discussions. Another set of questions were asked to measure the connection between the respondents’ interest in political issues and their Facebook behaviour. They were also asked to respond to a set of eight items on 5-point scale (1= never, 5= very often) in order to assess their political activities on Facebook.

The respondents were also asked some direct questions with an intention to measure the impact of Facebook on their political ideologies such as, ‘Has your Facebook experience made you think that the political ideology you have is the correct one?’ or ‘not the correct one?’, ‘Have you started admiring a specific political ideology in course of your Facebook experience?’, ‘Have you changed your views on a politician or political party after going through Facebook posts?’, etc. The respondents were also asked which social media other than Facebook and which mass media influenced their political ideology.

Results:
Of the 92 respondents, 59 were males and 33 were females. Majority of them (66.3%) were post-graduates, while 12.8% had an under graduate degree, and 18.6% had an M. Phil. or PhD. Most of the respondents (71.8%) were employed in private sector, while 15.3% were in government sector, 8.2% were self-employed.

Majority of the respondents (77.9%) said that they had Facebook accounts for more than five years, while 16.3% said they created their account 3-4 years ago. As many as 37.2% respondents said they spend 1-5 hours on FB in a week, while 30.2% spent less than one hour and 24.4% spent 6-10 hours. Majority of the respondents (29.1%) had FB friends in between 1001-2000 and FB groups in between 1-10 (66.7%).

Most of respondents (71.4%) use FB for keeping in touch with friends, 57.1% for getting news updates, 47.6% for expressing their views on current issues, 29.8% for getting feedback on the contents they post, 22.6% for making news contacts, 21.4% for passing time and having fun, and 9.5% for promoting business. For a question, which political ideology they wanted to be identified with, 16.3% answered ‘rightist’, 2.3% leftist, 18.6% centrist, while 46.5% said they did not want to be identified with any political ideology, while 16.3% said they did not have any political ideology.
As shown in Table-1, most of the respondents considered FB an appropriate forum to discuss about politics. Majority of them felt that political leaders having accounts/pages on FB is something good.

Statements

Strongly Agree

Agree

Undecided

Disagree

Strongly Disagree

FB is an appropriate place for people to express political views
25.8%
36%
13.5%
16.9%
7.9%
FB can be used to inform and educate people regarding politics
27.3%
40.9%
13.6%
14.8%
3.4%
It is good that political leaders have accounts/pages on FB
47.7%
40.9%
3.4%
6.8%
1.1%
FB can be used to convince people on certain political issues
20.5%
48.9%
17%
11.4%
2.3%
Table-1: Facebook as a forum to discuss politics

However, when asked about their individual behavior in Facebook with regard to political issues, the majority of the respondents were negative in their answers. This is clear in Table-2.

How many times did you do the following things on Facebook in the past one year
Never
Rarely
Sometime
Often
Very Often
Posting a status update about a political issue
36.5%
31.8%
21.2%
7.1%
3.5%
Commenting on a friend’s post on politics
29.1%
30.2%
25.5%
11.6%
3.5%
Posting or sharing a photo or video or link about politics
41.7%
26.2%
23.8%
6%
2.4%
Writing or sharing a note about politics on my network
45.9%
27.1%
20%
3.5%
3.5%
Joining or leaving a group about politics
57.6%
24.7%
10.6%
4.7%
2.4%
Clicking ‘going’ for a political event
69.5%
24.4%
3.7%
1.2%
1.2%
Discussing a political issue on a message
48.2%
28.2%
20%
2.4%
1.2%
Clicking ‘like’ on a political party or politician’s fan page
52.9%
24.7%
14.1%
4.7%
3.5%
Table-2: FB users’ individual behavior in Facebook with regard to political issues

In case of individual reactions to Facebook posts (Table 3), respondents showed varied attitudes.

What do you do with a post/link/photo/ video related to political issues on Facebook?
Never
Rarely
Sometime
Often
Very Often
Read
8.2%
20%
36.3%
24.7%
10.6%
Like
20.7%
35.4%
39%
1.2%
3.7%
Comment
30.1%
43.4%
20.5%
3.6%
2.4%
Share on my wall
56.1%
22%
17.1%
3.7%
1.2%
Share on a message privately
61.4%
22.9%
15.7%
0%
0%
Tag friends
81.9%
12%
4.8%
0%
1.2%
Table-3: FB users’ reaction to political posts

The responses for the questions what do they do with the political posts which they don’t like, or what they do with a friend whose political posts irritate them often, also did not make much difference (Table-4 and Table-5).

What do you do with a post/link/photo/ video related to political issue or party, which you don’t like?
Never
Rarely
Sometime
Often
Very Often
Ignore
14%
15.1%
33.7%
17.4%
19.8%
Comment
57.1%
27.4%
10.7%
3.6%
1.2%
Share on my wall
79.8%
7.1%
11.9%
0%
1.2%
Share on a message privately
79.8%
14.3%
4.8%
0%
1.2%
Tag friends
88.1%
9.5%
0%
0%
2.4%
Table-4: FB users’ reaction to political posts which they don’t like

What do you do with a friend whose political posts irritate you often?
Never
Rarely
Sometime
Often
Very Often
Ignore
16.5%
7.1%
22.4%
18.8%
35.3%
Block
53.1%
14.8%
18.5%
6.2%
7.4%
Unfriend
50%
21.3%
16.3%
6.3%
6.3%
Unfollow
42.5%
15%
16.3%
10%
16.3%
Hide
46.9%
17.3%
16%
9.9%
9.9%
Table-5: Reaction to political posts that irritate users often

Table-6 summarizes the responses for some direct questions which were intended to understand whether FB had any impact on the political ideology of the respondents.

Questions
Yes
No
Don’t know
Has your Facebook experience made you think that the political ideology you have is the correct one?
4.8%
59.5%
35.7%
Have you started admiring a specific political ideology in course of your Facebook experience?
9.5%
75%
15.5%
Have you changed your views on a politician or political party after going through Facebook posts?
17.6%
77.6%
4.7%
Have you changed your option of candidate in any election after going through Facebook posts?
10.6%
78.8%
10.6%
Table-6: Impact of FB on political ideology of respondents

Responding to two other questions, the respondents said Twitter (41%) and YouTube (20.5%) were among the other social media that influenced their political ideology, while 45.8% marked the option ‘none of the above’. According to them, newspaper (79.1%) and television (61.6%) were the mass media that influenced their political thoughts.

Discussion:
The main objective of the present study was to explore how Facebook users’ react to the political posts and what kind of impact Facebook has on the political ideology its users. A large majority of the respondents made it clear that Facebook did not have any impact on their political ideology. As shown in Table-6, 59.5% of respondents said their FB experience did not even reassure them that what ideology they had was the correct one (35.7% replied ‘don’t know).

75% of the respondents said they did not start admiring any specific political ideology in course of their FB experience. 77.6% of the respondents said the political posts on the FB did not made them change their views on a politician or a political party. Finally, a high majority of respondents (78.8%) said they did not change their option of a candidate in any election after going through FB posts (Table-6).

As per the results, many people agree that FB can be an appropriate place to discuss about politics, but when it comes to their personal reaction to political issues, they maintain a distance. They were more positive on ‘reading’ and ‘liking’ certain posts/links/photos/videos related to politics, but negative on commenting, sharing and tagging friends (Tables 2, 3 & 4).

For instance, 36.3% respondents said they ‘sometime’ read, and 24.7% said they ‘often’ read; but 56.1% said they ‘never’ share such posts on their wall, 61.4% said they ‘never’ share them on messages privately, and 81.9% of respondents said they ‘never’ tag friends to such posts. Even most of them were never for blocking (53.1%), unfriending (59%), unfollowing (42.5%) or hiding (46.9%) a friend whose political posts irritated them. However, majority of the respondents said they ignored such friends (Table-5).

An interesting finding that can be noted here is that almost half of the respondents (46.5%) replied that they did not want to be identified with any political ideology. And a large number of respondents found FB a platform for keeping in touch with friends (71.4%), for getting news updates (57.1%) and for expressing views on current issues (47.6%).

Conclusion:
Various researches across the world have shown that social media platforms such as Facebook and Twitter play a major role in the 21st century politics. They revealed that the social media have a vital role in improving political knowledge, political expression, and political participation of the people. The present study reassures the phenomenon but emphasizes that Facebook does not have much to do with the political ideologies of the youth.  As the response to the last question indicates, people are highly influenced by newspaper and television with regard to politics but not by social media in the Indian context. However, it should be noted that the study has its own limitations, and further research should be conducted in a larger scale to confirm the results. The authors feel that a study during General Elections will be more helpful in assessing the social media impact on the political ideology of youth in a more precise manner.

References:
Chu, S. (2011). Viral advertising in social media: Participation in Facebook groups and responses among college-aged users. Journal of Interactive Advertising, 12(1), 30-43.
Cogburn, D. L. & Espinoza-Vasquez, F. K. (2011). From networked nominee to networked nation: Examining the impact of Web 2.0 and social media on political participation and civic engagement in the 2008 Obama campaign. Journal of Political Marketing, 10(1-2), 189-213.
Dimitrova, D. V., Shehata, A., Strömbäck, J. & Nord, L. W. (2011). The effects of digital media on political knowledge and participation in election campaigns: Evidence from panel data. Communication Research, 20(10), 1-24.
Galston, W. A. (2001). Political knowledge, political engagement, and civic education. Annual Review of Political Science, 4:217–34.
Gil de Zúñiga, H., Veenstra, A., Vraga, A. E. & Shah, D. (2010). Digital democracy: Reimagining pathways to political participation. Journal of Information Technology & Politics, 7(1), 36-51.
Gil de Zúñiga, H., Jung, N. & Valenzuela, S. (2012). Social media use for news and individuals' social capital, civic engagement and political participation. Journal of Computer-Mediated Communication, 17(3), 319–336.
Gil de Zúñiga, H., Molyneux, L. and Zheng, P. (2014), Social media, political expression, and political participation: Panel analysis of lagged and concurrent relationships. Journal of Communication, 64: 612–634.
Kaid, L. L., & Holtz-Bacha, C. (2008). Encyclopedia of political communication. London, UK: SAGE.
McClurg, S. D. (2003). Social networks and political participation: The role of social interaction in explaining political participation. Political Research Quarterly, 56(4), 449-464.
Shivakumar, G. (2013, April 17). India is set to become the youngest country by 2020. The Hindu. Retrieved from http://www.thehindu.com/news/national/india-is-set-to-become-the-youngest-country-by-2020/article4624347.ece
Sorensen, M. P. (2016). Political conversations on Facebook – the participation of politicians and citizens. Media Culture Society, 38(5), 664-685.
Tang, G. & Lee, F. L. F. (2013). Facebook use and political participation: The impact of exposure to shared political information, connections with public political actors, and network structural heterogeneity. Social Science Computer Review, DOI: 10.1177/0894439313490625.
Tolbert, C. J. & McNeal, R. S. (2003). Unraveling the effects of the Internet on political participation. Political Research Quarterly, 56 (2), 175-185.
Yamamoto, M., Kushin, M. J. & Dalisay, F. (2015). Social media and mobiles as political mobilization forces for young adults: Examining the moderating role of online political expression in political participation. New Media & Society, 17(6), 880-89.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
To cite this article:
Padmanabha, K. V. & Sathish Kumar. (2017). Effects of Facebook on the political ideology of the youth. Media Mimamsa, 10(3), 31-36.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------